زخم دهانه رحم یکی از مشکلات شایع زنان است که در معاینات روتین توسط پزشک تشخیص داده می شود و در بسیاری از موارد ماهیتی خوش خیم دارد. این عارضه اغلب به دلیل تغییرات هورمونی، عفونت های واژینال یا تحریک مداوم بافت دهانه رحم ایجاد می شود و ممکن است با علائمی مانند ترشحات غیرطبیعی یا خونریزی پس از رابطه همراه باشد. اما آیا زخم دهانه رحم خطرناک است به سرطان تبدیل می شود؟ در ادامه این مقاله به بررسی کامل علت ها، علائم، روش های تشخیص، درمان های مؤثر و مدت زمان بهبود زخم سرویکس خواهیم پرداخت.
زخم دهانه رحم چیست؟
زخم دهانه رحم (به انگلیسی Cervical ulcer) در نتیجه تحریک و التهاب این ناحیه ایجاد شده است. دهانه رحم یا همان سرویکس راه باریکی است که رحم و واژن را به هم متصل میکند. خون قاعدگی از طریق دهانه رحم خارج میشود، همچنین نوزاد با انقباض دهانه رحم متولد شده و هنگام تولد از آن عبور میکند.
زخم دهانه رحم می تواند حاد و یا مزمن باشد. زخم حاد در نتیجه ی عفونت ایجاد میشود، علائم شدیدی دارد و با درمان رفع میشود. در حالی که زخم مزمن به دلیل عفونت ایجاد نشده و علائم طولانی تری دارد و ممکن است چندین ماه ادامه داشته باشد. حداقل نیمی از زنان در دوره ای زندگی به این بیماری مبتلا شده اند.
علائم زخم دهانه رحم
بیشتر زنان هنگام ابتلا به این بیماری علائمی نداشته و یا علائم خفیفی دارند، تا زمانی که بیماری شدت یابد. این بیماری اغلب در طی معاینات دوره ای تشخیص داده میشود. از علائم که موجب زخم دهانه رحم میشوند، می توانیم به این موارد اشاره کنیم :
- خارش و سوزش واژن
- خونریزی غیر معمول واژن بین دوره های قاعدگی
- درد حین رابطه یا معاینه دهانه رحم
- خونریزی بعد از رابطه جنسی
- ادرار مکرر و همراه درد
- ترشحات خاکستری و غیر معمول
- احساس فشار در لگن
- درد کمر و شکم
علت بروز زخم دهانه رحم
در اغلب موارد زخم دهانه رحم بعد از ابتلا به عفونت های مقاربتی مثل سوزاک، کلامیدیا، تبخال تناسلی ایجاد میشود. از دیگر علل عامل ایجاد این شرایط میتوانیم به این موارد اشاره کنیم :
- آلرژی : آلرژی و حساسیت به اسپرمکش هآ و یا لاتکس می تواند عامل زخم دهانه رحم باشد.
- تحریک : قرار دادن تامپون و یا دیافراگم می تواند سبب تحریک و التهاب این ناحیه شد و زخم سرویکس را به دنبال داشته باشد.
- عدم تعادل باکتریایی : در صورتی که تعداد باکتری های مضر بیشتر از باکتری های مفید شود، تعادل باکتریایی بر هم زده شده و در نتیجه ی آن ممکن است، زخم سرویکس ایجاد شود.
- بارداری : در دوران بارداری سطح تعادل هورمون ها برهم زده شده و این بیماری در نتیجه ی آن ایجاد میشود.
- سرطان یا درمان سرطان : درمان سرطان های پیشرفته ممکن است؛ التهاب و زخم را به دنبال داشته باشد.
- علت زخم دهانه رحم در افراد مجرد، تحریک و عفونتهای دوران قاعدگی است.
بیشتر بخوانید: علت بوی بد واژن
آیا زخم دهانه رحم خطرناک است؟
زخم دهانه رحم در اکثر موارد یک تغییر بافتی ساده و خوش خیم است که برخلاف نامش، خطری جدی برای سلامتی یا باروری فرد ایجاد نمی کند. این وضعیت معمولا به دلیل تغییرات هورمونی رخ می دهد و تنها زمانی اهمیت می یابد که با علائم آزاردهنده ای چون خونریزی بعد از رابطه یا ترشحات غیرطبیعی همراه باشد.
پزشکان برای اطمینان از عدم وجود سلول های پیش سرطانی، معمولا انجام تست پاپ اسمیر را در کنار بررسی این عارضه توصیه می کنند. بنابراین، اگر نتایج غربالگری شما نرمال است، جای نگرانی نیست و این وضعیت با دارو یا اقدامات ساده به راحتی کنترل می شود.
پیشگیری از زخم دهانه رحم
اگرچه بسیاری از موارد زخم دهانه رحم به دلیل تغییرات طبیعی هورمونی رخ می دهند و همیشه قابل پیشگیری نیستند اما رعایت برخی اصول بهداشتی و سبک زندگی سالم احتمال بروز التهاب، عفونت و تشدید این وضعیت را به حداقل می رساند. با کنترل عوامل محیطی و رفتاری میتوان سلامت دهانه رحم را تضمین کرد و از نیاز به درمان های تهاجمی جلوگیری نمود.
در ادامه، مهمترین روشهای پیشگیری از این عارضه آورده شده است:
- حفظ رژیم غذایی سالم و تقویت سیستم ایمنی بدن قدرت دفاعی رحم را در برابر عوامل عفونی افزایش می دهد.
- استفاده مداوم از لباس های زیر نخی و با کیفیت باعث کاهش رطوبت و مانع از تجمع باکتری های بیماری زا می شود.
- اجتناب از انجام دوش واژینال مانع از نابودی باکتری های مفید و برهم خوردن تعادل اسیدیته طبیعی واژن می گردد.
- محدود کردن شرکای جنسی احتمال مواجهه با عوامل بیماری زای محیطی و عفونت های مزمن لگنی را کاهش می دهد.
- انجام منظم چک آپ های دوره ای و تست پاپ اسمیر به شناسایی سریع هرگونه تغییر غیرطبیعی در بافت رحم کمک می کند.
- استفاده از کاندوم در روابط جنسی ریسک انتقال عفونت های مقاربتی و آسیب به مخاط دهانه رحم را به شدت کاهش می دهد.
- درمان سریع و کامل عفونت های واژینال از گسترش التهاب به بخش های داخلی و آسیب به دهانه رحم جلوگیری می نماید.
- پرهیز از مصرف شوینده های معطر و صابون های شیمیایی قوی باعث حفظ سلامت و رطوبت طبیعی بافت مخاطی می شود.
- تزریق واکسن HPV یکی از مطمئن ترین روش ها برای محافظت از دهانه رحم در برابر ویروسهای خطرناک و التهاب زا است.
عوارض زخم دهانه رحم
از عوارض درمان نکردن این بیماری میتوانیم به این موارد اشاره کنیم:
- احتمال دارد عفونت به رحم راه پیدا کند.
- احتمال دارد، عفونت به پوشش رحم نفوذ کند.
- ممکن است باعث مشکلات ناباروری شود.
- خطر ابتلا به HIV را افزایش دهد.
- مشکلات ناباروری
- عفونت شدید بدن
همچنین اگر این مشکل در دوران بارداری رخ دهد، ممکن است مشکلات زیر را به دنبال داشته باشد :
- زایمان زودرس
- سقط جنین
- عفونت چشم نوزاد
- لکه بینی
- خونریزی در دوران بارداری
بیشتر بخوانید: بی اختیاری ادرار
روشهای تشخیص زخم دهانه رحم
تشخیص زخم دهانه رحم یا همان «اکتروپیون سرویکس» اولین قدم برای انتخاب روش درمانی مناسب و رفع نگرانی های احتمالی بیمار است. از آنجایی که ظاهر دهانه رحم در این وضعیت ممکن است مشابه برخی تغییرات پیش سرطانی باشد، پزشک متخصص با استفاده از ابزارهای معاینهی دقیق، این عارضه را از سایر مشکلات شایع افتراق می دهد. در ادامه، روشهای استاندارد و علمی برای شناسایی و تشخیص این وضعیت آورده شده است تا با فرآیند بررسی های بالینی آشنا شوید.
| روش تشخیص | توضیحات و کاربرد |
|---|---|
| معاینه لگنی (اسپکولوم) | ساده ترین روش که در آن پزشک با استفاده از اسپکولوم، دهانه رحم را مشاهده کرده و ظاهر قرمزرنگ و مخملی بافت را بررسی میکند. |
| تست پاپ اسمیر (Pap Smear) | کلیدی ترین آزمایش برای بررسی سلامت سلول های دهانه رحم و اطمینان از عدم وجود تغییرات بدخیم یا سلول های غیرطبیعی (دیسپلازی). |
| کولپوسکوپی | در صورت مشکوک بودن ظاهر زخم، پزشک با دستگاهی مخصوص (کولپوسکوپ) دهانه رحم را با بزرگنمایی بالا مشاهده می کند تا بافت دقیق تر بررسی شود. |
| بیوپسی (نمونه برداری) | اگر در معاینات یا کولپوسکوپی مورد غیرطبیعی مشاهده شود، پزشک بخش کوچکی از بافت را برای بررسی پاتولوژی به آزمایشگاه می فرستد. |
| آزمایش عفونت (HPV/Culturing) | بررسی ترشحات دهانه رحم برای رد احتمال وجود عفونت های باکتریایی یا ویروسی که ممکن است باعث التهاب و ظاهر زخمی شوند. |
درمان زخم دهانه رحم
برای درمان زخم سرویکس روشهای مختلفی وجود دارد، این روشها بسته به سن، میزان التهاب، سابقه پزشکی و عامل این وضعیت و ترجیح بیمار تعیین میشود. در صورتی که این زخم به دلیل تحریک ناشی از حساسیت ایجاد شده باشد، نیاز به درمان خاصی نیست. اما اگر زخم در نتیجه ی عفونت ایجاد شده باشد، باید به یکی از روشهای زیر درمان شود :
داروی زخم سرویکس
معمولاً برای درمان زخم دهانه رحم آنتی بیوتیک تجویز میشود. آنتی بیوتیک ها در درمان عفونت ها موثر هستند. مصرف آنتی بیوتیک در درمان بیماری های مقاربتی مثل کلامیدیا و سوزاک نیز موثر است. دوز و نوع آنتی بیوتیک باید توسط پزشک متخصص تعیین شود، و بیماران باید از مصرف خودسرانه این داروها پرهیز کنند. در ضمن باید تا پایان دوره مصرف دارو و بهبودی کامل از برقراری رابطه جنسی پرهیز کنید. در صورت ابتلا به تبخال تناسلی به جای داروی آنتی بیوتیک، داروهای ضد ویروسی تجویز میشوند.
در زنانی که به سن یائسگی رسیده اند، ممکن است، سایر داروها تجویز شود. برای این زنان از داروهای استفاده می شود که سطح استروژن و پروژسترون را متعادل میکنند. رایجترین داروهایی که بهبود این زخم استفاده میشوند، عبارتند از :
- قرص مترونیدازول
- قرص آزیترومایسین و قرص آناهیل
- آمپول جنتامایسین
پماد زخم دهانه رحم
یکی از رایج ترین سوالات بیماران این است که “برای زخم دهانه رحم چه پمادی خوبه؟ ” معمولاً برای زخم های مقاوم به درمان از پماد استفاده می کنند. در این موارد از پماد های آنتی بیوتیک استفاده میکنند. از جمله این پمادها میتوان به اریترومایسین، پماد دالاواگ و پماد کلوتریمازول اشاره کنیم.
فریز
در برخی موارد که زخم پیشرفت بیشتری داشته و التهاب شدید باشد، از فریز برای درمان بیماری استفاده میکنند. در این روش سلولهای غیر طبیعی را منجمد میکنند، و به این ترتیب از بین میروند. در صورتی که پزشک سلولهای غیر طبیعی مشاهده کند، این درمان را پیشنهاد میکند. از عوارض انجام این درمان میتوانیم به درد، خونریزی و تورم اشاره کنیم.
لیزر
از لیزر نیز برای از بین بردن سلولهای غیر طبیعی دهانه رحم استفاده می کنند. این درمان سرپایی و بدون نیاز به بی حسی انجام میشود. لیزر ممکن است باعث خونریزی های غیر معمول شود. اما عوارض این درمان بعد از چند روز از بین خواهند رفت.
مدت زمان بهبود زخم دهانه رحم
مدت زمان بهبود زخم دهانه رحم به طور مستقیم به روش درمانی انتخابی و وسعت ضایعه بستگی دارد. در صورتی که درمان با استفاده از دارو یا پمادهای واژینال انجام شود، معمولاً روند ترمیم بین ۲ تا ۴ هفته زمان می برد. اما در روش های تهاجمی تر مانند فریز کردن (کرایوتراپی) یا لیزر، ترمیم اولیه بافت حدود ۴ هفته طول می کشد و بازسازی کامل مخاط ممکن است تا ۸ هفته به طول بیانجامد.
رعایت دقیق مراقبت های پس از درمان، از جمله پرهیز از رابطه جنسی و حفظ بهداشت فردی، نقش کلیدی در تسریع این بازه زمانی ایفا می کند. به طور کلی، اکثر زنان طی یک الی دو ماه پس از شروع درمان، سلامت کامل بافت دهانه رحم خود را به دست می آورند.
بیشتر بخوانید: عفونت قارچی واژن چیست؟
نتیجه گیری
با توجه به مطالب ذکر شده در بالا نتیجه می گیریم، زخم دهانه رحم در بیشتر موارد یک عارضه خوش خیم و قابل درمان است که با تشخیص به موقع و پیگیری منظم، خطری جدی برای سلامت زنان ایجاد نمی کند. آگاهی از علائم زخم دهانه رحم و مراجعه سریع به متخصص زنان، نقش مهمی در پیشگیری از عوارض احتمالی دارد. انجام تست پاپ اسمیر و بررسی های دوره ای بهترین راه برای اطمینان از سلامت سلول های دهانه رحم است. خوشبختانه با روش های نوین مانند دارو درمانی، فریز یا لیزر، درمان این مشکل با موفقیت بالا انجام می شود.
منبع :
https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/cervicitis/symptoms-causes/syc-20370814